To spis wszystkich towarów, materiałów i innych składników zapasu, które zostały w firmie na koniec danego dnia. W praktyce pokazuje, ile faktycznie zostało „na półce”, w magazynie albo w warsztacie i jaką ma to wartość. Dla podatku dochodowego ten wynik nie jest dodatkiem do księgowości, tylko elementem, który wpływa na dochód. Remanent końcowy trzeba więc policzyć nie tylko dokładnie, ale też według konkretnych zasad. Dalej znajduje się prosty wzór, zasady wyceny oraz przykłady z liczbami, które pozwalają policzyć wszystko krok po kroku.
Co to jest remanent końcowy i po co się go liczy
Remanent końcowy wpływa na wysokość dochodu do opodatkowania. Nie jest więc wyłącznie „spisem dla porządku”, ale realnie zmienia wynik podatkowy w PKPiR.
W działalności gospodarczej chodzi o ustalenie, jakie składniki zapasu pozostały na koniec roku podatkowego, najczęściej na dzień 31 grudnia. Podstawą prawną jest m.in. art. 24 ust. 2 ustawy o PIT oraz rozporządzenie Ministra Finansów z 23 grudnia 2019 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów.
Do takiego spisu trafiają nie tylko towary handlowe. Ujmuje się także materiały podstawowe i pomocnicze, półwyroby, produkcję w toku, wyroby gotowe, a także braki i odpady, jeśli mają wartość użytkową.
Jeżeli wartość remanentu końcowego jest wyższa niż remanentu początkowego, dochód do opodatkowania rośnie. Jeżeli jest niższa, dochód spada.
Kiedy trzeba sporządzić remanent końcowy
Spis z natury obowiązkowo sporządza się na koniec roku podatkowego. To podstawowy termin, o którym najłatwiej pamiętać, ale nie jedyny.
Zgodnie z przepisami remanent wykonuje się także:
- na dzień 1 stycznia – jako remanent początkowy,
- na dzień rozpoczęcia działalności w ciągu roku,
- w razie zmiany wspólnika,
- przy likwidacji działalności,
- przy zmianie proporcji udziałów wspólników.
Sam remanent końcowy to zwykle stan na 31 grudnia. Liczy się stan faktyczny, a nie to, co „powinno być” według programu magazynowego. Jeśli system pokazuje 120 sztuk, a w magazynie leży 117 sztuk, do spisu wpisuje się 117 sztuk.
Dokument powinien zawierać m.in. imię i nazwisko lub nazwę firmy, datę sporządzenia, numer pozycji, nazwę towaru, jednostkę miary, ilość, cenę jednostkową, wartość oraz łączną wartość spisu. To wynika wprost z rozporządzenia o PKPiR.
Jak obliczyć remanent końcowy – wzór
Wartość remanentu końcowego to suma wartości wszystkich pozycji ujętych w spisie. Sam wzór jest prosty:
Remanent końcowy = suma (ilość składnika × cena jednostkowa)
Dla każdej pozycji najpierw liczy się wartość:
Wartość pozycji = ilość × cena jednostkowa
Następnie dodaje się wartości wszystkich pozycji ze spisu. Jeśli w magazynie są 3 grupy towarów, liczy się każdą osobno i sumuje końcowy wynik.
Jak remanent działa przy liczeniu dochodu
W praktyce podatkowej ważny jest jeszcze drugi wzór, wynikający z art. 24 ust. 2 ustawy o PIT:
Dochód = przychód – koszty uzyskania przychodu + remanent końcowy – remanent początkowy
To właśnie dlatego błędnie policzony stan magazynu potrafi zmienić podatek. Różnica nawet o 5 000 zł nie jest kosmetyką, tylko konkretną zmianą podstawy opodatkowania.
Kiedy cena jednostkowa nie oznacza ceny sprzedaży
Do remanentu nie wpisuje się cen detalicznych z metki, jeśli przepisy wymagają wyceny według ceny zakupu albo nabycia. W większości przypadków dla towarów handlowych i materiałów stosuje się cenę zakupu lub cenę nabycia, a nie planowaną cenę sprzedaży.
Jeśli towar został kupiony za 80 zł netto, a w sklepie ma cenę 129 zł brutto, do spisu co do zasady nie trafia 129 zł. Trafia kwota zgodna z zasadami wyceny wynikającymi z przepisów.
Jak wycenić składniki spisu z natury
Najwięcej błędów powstaje nie przy liczeniu ilości, tylko przy wycenie. Sam spis bez prawidłowej ceny jednostkowej nie daje poprawnego remanentu końcowego.
Poniżej zestawienie najczęstszych pozycji ujmowanych w spisie:
| Rodzaj składnika | Co wpisuje się do spisu | Typowa podstawa wyceny | Przykład |
|---|---|---|---|
| Towary handlowe | Sztuki, komplety, opakowania | Cena zakupu lub cena nabycia | 25 szt. × 48 zł = 1 200 zł |
| Materiały podstawowe | kg, m, l, szt. | Cena zakupu | 120 kg × 6,50 zł = 780 zł |
| Półwyroby | Stan zaawansowania produkcji | Koszt wytworzenia | 40 szt. × 18 zł = 720 zł |
| Wyroby gotowe | Gotowe produkty własne | Koszt wytworzenia | 60 szt. × 32 zł = 1 920 zł |
| Braki i odpady | Tylko składniki mające wartość | Wartość oszacowana z uwzględnieniem przydatności | 15 kg × 1,20 zł = 18 zł |
W praktyce handlowej najczęściej pojawia się cena zakupu. Dla przykładu: sklep kupił blender Zelmer ZHB4552I po 135 zł netto. Jeśli na 31 grudnia zostało 8 sztuk, wartość tej pozycji w spisie wynosi 1 080 zł.
Jeśli towar jest uszkodzony albo stracił wartość handlową, nie wolno wpisywać zawyżonej ceny „jak za pełnowartościowy”. Taki składnik wycenia się z uwzględnieniem realnej przydatności gospodarczej.
Przykłady obliczenia remanentu końcowego
Najprościej policzyć remanent na konkretnych liczbach. Poniżej dwa typowe warianty: handel i mała produkcja.
Przykład 1: sklep internetowy
Na dzień 31 grudnia 2025 r. w magazynie zostały:
- 12 szt. czajników po 90 zł,
- 7 szt. tosterów po 110 zł,
- 15 szt. filtrów do wody po 18 zł.
Obliczenie:
12 × 90 zł = 1 080 zł
7 × 110 zł = 770 zł
15 × 18 zł = 270 zł
Remanent końcowy = 1 080 zł + 770 zł + 270 zł = 2 120 zł
Jeżeli remanent początkowy z dnia 1 stycznia 2025 r. wynosił 1 600 zł, to różnica remanentowa podnosząca dochód wynosi:
2 120 zł – 1 600 zł = 520 zł
Przykład 2: mała pracownia stolarska
Na koniec roku ustalono następujący stan:
- płyta meblowa: 35 szt. × 72 zł = 2 520 zł,
- okucia: 180 szt. × 3,20 zł = 576 zł,
- 2 niedokończone komody jako produkcja w toku: 2 szt. × 290 zł = 580 zł,
- 1 gotowa szafa: 1 szt. × 1 150 zł = 1 150 zł.
Łącznie:
2 520 zł + 576 zł + 580 zł + 1 150 zł = 4 826 zł
Tyle wynosi remanent końcowy. Jeśli remanent początkowy miał wartość 5 400 zł, różnica działa odwrotnie niż w pierwszym przykładzie:
4 826 zł – 5 400 zł = -574 zł
To oznacza obniżenie dochodu o 574 zł.
Najczęstszy skrót myślowy brzmi: „więcej towaru na koniec roku = wyższy dochód podatkowy”. Dla PKPiR to zasada podstawowa i działa wprost.
Najczęstsze błędy przy liczeniu remanentu końcowego
Nie wolno przepisywać stanów z programu bez sprawdzenia faktycznej ilości. Remanent to spis z natury, czyli liczenie rzeczywistego stanu.
Najczęściej powtarzają się cztery błędy:
- wpisanie ilości z systemu zamiast stanu faktycznego,
- użycie ceny sprzedaży zamiast ceny zakupu lub kosztu wytworzenia,
- pominięcie produkcji w toku,
- nieuwzględnienie towarów uszkodzonych i odpadów mających wartość.
Błąd pojawia się też przy towarach kupionych partiami po różnych cenach, np. 10 sztuk po 40 zł i 15 sztuk po 46 zł. Wtedy nie warto „uśredniać z pamięci”. Trzeba trzymać się dokumentów zakupu i przyjętej metody wyceny zgodnej z ewidencją.
W razie kontroli Urząd Skarbowy sprawdza nie tylko końcową kwotę, ale też sposób dojścia do tej kwoty. Dlatego sam arkusz spisu powinien być czytelny, podpisany i przechowywany razem z dokumentacją księgową.
Najczęstsze pytania
Czy remanent końcowy trzeba robić co roku?
Tak. Przy działalności rozliczanej w PKPiR spis z natury na koniec roku podatkowego jest obowiązkowy. Standardowo sporządza się go na dzień 31 grudnia.
Jak policzyć remanent końcowy, jeśli towar był kupowany po różnych cenach?
Trzeba oprzeć się na dokumentach zakupu i zasadach wyceny stosowanych w ewidencji. Nie należy wpisywać przypadkowej średniej „na oko”, bo to zniekształca wartość spisu.
Czy do remanentu końcowego wpisuje się uszkodzony towar?
Tak, jeśli taki towar nadal ma wartość użytkową albo handlową. Wycena powinna uwzględniać jego rzeczywisty stan, a nie cenę pełnowartościowego produktu.
Czy remanent końcowy wpływa na podatek?
Tak, bezpośrednio. Różnica między remanentem końcowym a początkowym koryguje dochód zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o PIT.
Co wpisać do remanentu końcowego w firmie usługowej?
Jeśli w firmie usługowej są materiały, części, półprodukty albo produkcja w toku, trzeba je ująć w spisie. Jeżeli faktycznie nie ma żadnych zapasów, remanent może wynieść 0 zł, ale ten stan też trzeba prawidłowo udokumentować.