W angielskim rzeczowniki zwykle nie odmieniają się przez przypadki tak jak w polskim. Wyjątki jednak istnieją i dotyczą głównie zaimków oraz formy dzierżawczej z apostrofem. To właśnie tu pojawia się najwięcej pytań: kiedy użyć I, a kiedy me, dlaczego mówi się my book, ale the girl’s book, i czy w ogóle da się mówić o przypadkach po angielsku. Da się — ale ten system jest znacznie prostszy niż w polszczyźnie. W praktyce wystarczy zrozumieć kilka zasad i powtarzające się schematy zdań.

Czy w angielskim naprawdę są przypadki?

Tak, ale w ograniczonej formie. Polski opiera się na rozbudowanej odmianie przez przypadki, dlatego funkcja wyrazu w zdaniu często wynika z jego końcówki. W angielskim tę rolę przejął głównie szyk zdania i przyimki, a nie odmiana samego rzeczownika.

Najprościej ująć to tak: angielski zachował resztki dawnego systemu przypadków. Widać to przede wszystkim w zaimkach osobowych, takich jak I/me, he/him, she/her, oraz w formie dzierżawczej, np. John’s car. Zwykły rzeczownik typu book, house czy student nie zmienia końcówki zależnie od funkcji w zdaniu.

W praktyce zamiast pytać „jaki to przypadek?”, częściej warto pytać: jaką funkcję pełni wyraz w zdaniu — podmiotu, dopełnienia czy właściciela.

Jakie „przypadki” da się wyróżnić w angielskim?

W uproszczeniu najczęściej mówi się o trzech formach:

• forma podmiotu — używana, gdy wyraz wykonuje czynność, np. I work, he knows;
• forma dopełnienia — używana po czasowniku lub przyimku, np. She called me, with him;
• forma dzierżawcza — pokazuje przynależność, np. my bag, Tom’s phone.

To oczywiście nie jest kopia polskiego mianownika, biernika czy dopełniacza. Chodzi raczej o funkcje składniowe niż o szkolny zestaw siedmiu przypadków. Dla osoby uczącej się ważne jest przede wszystkim rozpoznanie, kiedy potrzebna jest forma podmiotu, a kiedy dopełnienia.

Najwięcej błędów pojawia się tam, gdzie w polskim ta różnica brzmi naturalnie, a w angielskim trzeba ją wyłapać świadomie. Przykład: She likes he brzmi niepoprawnie, bo po czasowniku potrzebna jest forma dopełnienia — him.

Zaimki osobowe: tu przypadki widać najlepiej

To właśnie zaimki pokazują angielski system najczyściej. Różnica między I i me, we i us, they i them nie jest dodatkiem stylistycznym, tylko podstawową zasadą gramatyczną.

Forma podmiotu i forma dopełnienia

Forma podmiotu występuje wtedy, gdy zaimek wykonuje czynność albo stoi na początku konstrukcji jako główny uczestnik zdania. Przykłady: I am late, they live here, she called yesterday. Tu nie da się zamienić tych form na me, them czy her.

Forma dopełnienia pojawia się po czasowniku i po przyimku. Przykłady: He saw me, They invited us, Come with her. To odpowiednik sytuacji, w której ktoś lub coś jest odbiorcą działania albo elementem zależnym od przyimka.

Dobrze widać to w parach:

• I know him — nie I know he
• She helped us — nie She helped we
• They spoke to me — nie They spoke to I

Problem często pojawia się w zdaniach złożonych, np. Me and my brother went there. W codziennej mowie taka forma bywa słyszana, ale poprawnie gramatycznie powinno być My brother and I went there, bo cały człon pełni funkcję podmiotu.

Warto też uważać na krótkie odpowiedzi. Po pytaniu Who did it? poprawna odpowiedź to I did albo po prostu I w bardziej formalnym ujęciu. W zwykłej rozmowie często pada me, ale to już język potoczny, nie wzorcowy.

Formy dzierżawcze zaimków

Zaimki mają też własne formy pokazujące przynależność. Tu trzeba rozróżnić przymiotniki dzierżawcze i zaimki dzierżawcze.

W pierwszej grupie znajdują się formy takie jak my, your, his, her, our, their. Stawia się je przed rzeczownikiem: my car, our house, their idea.

Druga grupa to formy samodzielne: mine, yours, his, hers, ours, theirs. Nie potrzebują już rzeczownika obok siebie: This book is mine, The choice was theirs.

To też bywa mylone, bo po polsku oba typy często tłumaczą się bardzo podobnie. W angielskim nie powie się This is my, tak samo jak nie powie się mine book. Albo forma przed rzeczownikiem, albo forma samodzielna.

Rzeczowniki i apostrof: angielski odpowiednik dopełniacza

Przy zwykłych rzeczownikach temat przypadków sprowadza się głównie do formy dzierżawczej. To konstrukcja z apostrofem i literą s: Anna’s laptop, the teacher’s desk, the dog’s tail.

Ta forma pokazuje, do kogo coś należy, ale nie działa identycznie jak polski dopełniacz. W wielu sytuacjach można użyć dwóch rozwiązań:

• the company’s policy
• the policy of the company

Obie konstrukcje są poprawne, ale nie zawsze brzmią tak samo naturalnie. Apostrof częściej stosuje się przy osobach, zwierzętach, organizacjach i pojęciach traktowanych bardziej „żywo”. Konstrukcja z of częściej pojawia się przy rzeczach, opisach technicznych i dłuższych wyrażeniach.

’s nie oznacza wyłącznie własności. Może wskazywać także relację, pochodzenie, autorstwo albo czas: a day’s work, the city’s centre, Maria’s idea.

Czy angielski ma odpowiedniki polskich przypadków?

Tak, ale nie w formie końcówek. Funkcje, które w polskim przejmują przypadki, angielski rozdziela między szyk zdania, przyimki i kilka specjalnych form zaimków.

Przykładowo polski biernik w zdaniu „widzę brata” odpowiada po angielsku zwykłemu miejscu po czasowniku: I see my brother. Nie zmienia się forma brother, zmienia się jedynie pozycja i budowa zdania. Polski celownik często przechodzi w konstrukcję z to albo w szyk z dwoma dopełnieniami: I gave Anna a message lub I gave a message to Anna.

To ważna zmiana sposobu myślenia. Przy tłumaczeniu z polskiego nie warto szukać angielskiego „narzędnika” czy „miejscownika” jako końcówki. Lepiej od razu sprawdzać, jaki przyimek albo jaka pozycja w zdaniu oddaje daną relację.

Szyk zdania i przyimki zastępują odmianę

Jeśli w angielskim coś „robi robotę” za przypadki, to właśnie te dwa elementy. Szyk jest zwykle sztywniejszy niż w polskim. W zdaniu The dog bit the man kolejność wyrazów decyduje o znaczeniu. Zamiana miejsc daje zupełnie inny sens: The man bit the dog.

W polskim końcówki pomagają rozpoznać, kto działa, a kto jest odbiorcą działania. W angielskim robi to głównie pozycja wyrazu. Dlatego błędy w szyku potrafią zmieniać sens bardziej niż drobne potknięcia słownikowe.

Najczęstsze przyimki, które przejmują funkcję przypadków

Wiele relacji wyraża się po prostu przyimkiem. To on zastępuje znaczenie, które w polszczyźnie często niesie końcówka.

To bywa odpowiednikiem kierunku lub odbiorcy: give it to her. With wskazuje towarzyszenie lub narzędzie: come with me, cut with a knife. Of często oddaje relację przynależności lub części całości: the roof of the house.

Problem polega na tym, że nie da się tłumaczyć przyimków mechanicznie, jeden do jednego. To dlatego nauka „przypadków po angielsku” szybko przechodzi w naukę gotowych połączeń. Trzeba oswoić nie tyle końcówki, ile wzorce: listen to, wait for, depend on.

Stąd bierze się pozorna sprzeczność: angielski ma mniej odmiany, ale wymaga większej czujności przy szyku i przyimkach. Mniej form nie zawsze oznacza mniej zasad.

Najczęstsze błędy na początku nauki

Większość pomyłek wynika z przenoszenia polskiego sposobu myślenia do angielskiego. To normalne, ale dobrze od razu wyłapać typowe pułapki.

1. Mieszanie form podmiotu i dopełnienia: Me like it zamiast I like it.
2. Używanie niewłaściwej formy dzierżawczej: mine car zamiast my car.
3. Nadmierne szukanie końcówek przypadków tam, gdzie potrzebny jest przyimek lub szyk.
4. Błędy z apostrofem: the boys books zamiast the boys’ books lub the boy’s book, zależnie od znaczenia.

Przy apostrofie warto pamiętać o prostej zasadzie: jeśli właściciel jest w liczbie pojedynczej, zwykle dodaje się ’s; jeśli w liczbie mnogiej kończącej się na -s, najczęściej wystarcza sam apostrof. Dlatego the girl’s bag, ale the girls’ bags.

Jak uczyć się tego praktycznie, bez wkuwania tabel

W tym temacie same definicje pomagają tylko do pewnego momentu. Najlepsze efekty daje łączenie form z gotowymi zdaniami. Zamiast zapamiętywać suchy zestaw I-me-my-mine, lepiej ćwiczyć całe konstrukcje: I know her, She knows me, This is my seat, This seat is mine.

Dobrze działa też proste pytanie kontrolne: kto wykonuje czynność, na kim coś się dzieje, do kogo coś należy? Odpowiedź zwykle prowadzi do poprawnej formy. Jeśli wyraz wykonuje czynność, potrzebna jest forma podmiotu. Jeśli jest odbiorcą działania albo stoi po przyimku, potrzebna jest forma dopełnienia. Jeśli pokazuje przynależność, wchodzi forma dzierżawcza.

Angielska „odmiana przez przypadki” nie jest więc rozbudowanym systemem końcówek, tylko zbiorem kilku bardzo praktycznych rozróżnień. Po opanowaniu zaimków, apostrofu i roli przyimków temat przestaje być męczący. Zostaje już tylko obycie z językiem — i coraz rzadsze zastanawianie się, czy chodzi o I, me czy my.