Dzianinowy kocyk to prosty projekt, który wprowadza w świat robienia na drutach, a jednocześnie daje praktyczny efekt na lata. Wystarczy dobrać odpowiednią włóczkę, rozmiar drutów i prosty wzór, żeby bez stresu przerobić cały projekt do końca. Dobrze zaplanowany kocyk nie będzie się wyciągał, falował ani skręcał na brzegach. Cały proces można podzielić na kilka jasnych etapów: planowanie, próbka, obliczenia, praca właściwa i wykończenie. Poniżej znajduje się kompletny opis prostego kocyka na drutach, który poradzi sobie nawet ktoś z podstawową znajomością oczek prawych i lewych.

Jak zaplanować kocyk – rozmiar, włóczka, druty

Na początek trzeba zdecydować, jak duży ma być kocyk i do czego ma służyć. Inny rozmiar będzie idealny do wózka, inny na kanapę, a jeszcze inny na duże łóżko. Dla przejrzystości opisany zostanie kocyk dziecięcy, ale łatwo go później powiększyć.

Typowe orientacyjne rozmiary:

• Kocyk do wózka / gondoli: ok. 60 × 80 cm
• Kocyk niemowlęcy uniwersalny: ok. 70 × 90 cm
• Koc na kanapę: od 100 × 140 cm wzwyż

Do kocyka najlepiej sprawdza się włóczka, która jest miękka, sprężysta i łatwa w praniu. Najwygodniejsze w użytkowaniu są mieszanki akrylu z wełną lub czysty akryl w dobrej jakości – są lekkie, zwykle nadają się do pralki i szybko schną. Bardzo popularna jest włóczka o grubości DK lub aran (ok. 100–130 m / 50 g), bo daje ciepły, ale niezbyt ciężki kocyk.

Rozmiar drutów dobiera się do zalecenia producenta włóczki, ale do kocyków najczęściej używa się drutów 4–5,5 mm. Lepiej wybrać druty na żyłce – nawet jeśli kocyk robiony jest „tam i z powrotem”, żyłka wygodnie trzyma dużą liczbę oczek i odciąża dłonie.

Im grubsza włóczka i większe druty, tym szybciej powstaje kocyk, ale tym bardziej „dziurawa” i luźna będzie dzianina. Kocyk ma być miękki, ale nie prześwitujący – dlatego warto trzymać się zaleceń z banderoli i lekko dopasować ścisłość próbki.

Próbka i obliczenie oczek

Jak zrobić próbkę

Próbka to mały kwadrat dzianiny, na podstawie którego oblicza się, ile oczek trzeba nabrać. Bez próbki kocyk może wyjść zbyt wąski albo nadmiernie szeroki, nawet o kilkanaście centymetrów.

Najwygodniej wykonać próbkę o szerokości ok. 15 cm. Dla włóczki o grubości DK/aran wystarczy nabrać ok. 30 oczek i przerobić je wybranym wzorem (tutaj – prosty ścieg ryżowy lub ścieg francuski). Ścieg próbki musi być taki sam jak we właściwym kocyku, inaczej obliczenia będą przekłamane.

Próbkę warto:

• przerobić na wysokość co najmniej 5–6 cm,
• delikatnie przepłukać w wodzie z odrobiną płynu do prania wełny,
• rozłożyć na płasko i wysuszyć w naturalnym kształcie (bez mocnego naciągania).

Dopiero po wyschnięciu próbka pokazuje realne wymiary kocyka w użyciu. Dzianina potrafi się lekko rozciągnąć albo skurczyć po pierwszym praniu.

Przeliczenie oczek na kocyk

Zmierzona zostaje szerokość wysuszonej próbki. Na przykład 30 oczek dało szerokość 14 cm. Żeby obliczyć liczbę oczek na kocyk 70 cm szerokości, trzeba użyć prostego proporcjonalnego przeliczenia:

30 oczek → 14 cm
X oczek → 70 cm

Obliczenie: X = (30 × 70) / 14 = 150 oczek.

Do tej liczby dobrze jest dodać 2–4 oczka na brzegi (tzw. oczka brzegowe), zwłaszcza jeśli planowany jest ozdobny rant. W tym przykładzie można przyjąć 154 oczka jako liczbę startową.

Wzory, w których oczka powtarzają się w sekwencji (np. „4 oczka prawe, 4 oczka lewe”), wymagają, żeby liczba oczek zgadzała się z raportem wzoru. W razie potrzeby szerokość kocyka można minimalnie skorygować o 2–4 cm, dopasowując ją do powtórzeń wzoru.

Prosty wzór kocyka – krok po kroku

Poniżej opisany jest kocyk w ścieg ryżowy z ramką ze ściegu francuskiego. Ścieg ryżowy nie skręca się, ładnie leży i wygląda efektownie, mimo że wykorzystuje tylko oczka prawe i lewe.

Nabieranie oczek i pierwszy rząd

Na druty na żyłce nabiera się wcześniej wyliczoną liczbę oczek, np. 154 oczka. Nabieranie powinno być niezbyt ścisłe – brzegi nie mogą być twardsze niż reszta dzianiny, bo kocyk będzie się ściągał. Jeśli tendencja jest do zbyt ciasnego nabierania, można użyć o pół rozmiaru większych drutów tylko do tego etapu.

Założony zostanie prosty układ:

• po 8 oczek z każdej strony kocyka – ramka ściegiem francuskim (same prawe oczka w każdym rzędzie),
• środek – ścieg ryżowy (na przemian oczka prawe i lewe, z przesunięciem w kolejnych rzędach).

Rząd 1 (prawa strona):
8 oczek prawych (ramka), dalej naprzemiennie: 1 oczko prawe, 1 oczko lewe do przedostatnich 8 oczek, ostatnie 8 oczek przerobić na prawo.

Rząd 2 (lewa strona):
8 oczek prawych (ramka), dalej nad oczkiem prawym przerobić oczko lewe, nad oczkiem lewym przerobić oczko prawe, ostatnie 8 oczek znowu na prawo.

W ten sposób powstaje gęsty, lekko „groszkowy” ścieg ryżowy, a na brzegach układa się grubsza, pozioma struktura ściegu francuskiego, która zapobiega zwijaniu się robótki.

Powtarzalny schemat robótki

Dalsza praca to już tylko powtarzanie dwóch rzędów. Każdy rząd zaczyna się i kończy 8 oczkami prawymi. W środku, w części ryżowej, oczka przerabiane są dokładnie odwrotnie niż leżą – tam, gdzie w poprzednim rzędzie było oczko prawe, przerabia się lewe, a gdzie było lewe – przerabia się prawe.

W praktyce praca może przebiegać według takiej sekwencji:

1. Przerobić rząd od prawej strony: 8 oczek prawych, potem na przemian prawe i lewe, ostatnie 8 oczek prawych.
2. Przerobić rząd od lewej strony: 8 oczek prawych, w środku ryż – odwrotnie do oczek z poprzedniego rzędu, na końcu 8 oczek prawych.
3. Powtarzać kroki 1–2, aż kocyk osiągnie zaplanowaną długość (np. ok. 90 cm dla kocyka niemowlęcego).
4. Na zakończenie można przerobić dodatkowe 4–6 rzędów samym ściegiem francuskim (same prawe oczka we wszystkich rzędach), żeby ramka była symetryczna na wszystkich bokach.
5. Zakończyć oczka niezbyt ciasno – tak, by brzeg miał podobną elastyczność jak reszta kocyka.

Podczas pracy warto co jakiś czas rozłożyć kocyk na płasko i zmierzyć jego długość, nie naciągając mocno dzianiny. Przy lekkim naciągnięciu kocyk wydaje się dłuższy, ale po praniu może się wrócić do naturalnych wymiarów.

Jeśli w trakcie pracy pojawi się wrażenie, że kocyk jest zbyt ciężki, można wcześniej zakończyć i uznać go za wersję do wózka. Przy kolejnym podejściu wystarczy użyć cieńszej włóczki lub nieco mniejszego rozmiaru drutów.

Wykończenie kocyka – brzegi, blokowanie, pranie

Ostatnie rzędy robótki i zamykanie oczek to moment, w którym łatwo zepsuć efekt całości, jeśli brzeg zostanie zaciśnięty. Zamykanie można wykonać klasycznie (dwa oczka przerobić, pierwsze przeciągnąć nad drugim itd.), ale luźno i bez szarpania nitki. W razie potrzeby da się wziąć o pół numeru większe druty tylko do etapu zamykania oczek.

Po zamknięciu oczek nić obcina się z zapasem ok. 15–20 cm, przewleka przez ostatnie oczko i zaciąga. Pozostałe nitki z początku robótki i ewentualnych łączeń motków trzeba estetycznie schować.

Schowanie nitek i wyrównanie brzegów

Do chowania nitek najlepiej użyć igły dziewiarskiej z tępym końcem. Końcówki prowadzi się po lewej stronie robótki, wzdłuż oczek, tak by nie przebijać dzianiny na wylot. Nitkę można przeprowadzić „zygzakiem” przez kilka oczek w jednym kierunku, a potem zawrócić – dzięki temu nie wysunie się po praniu.

Jeśli brzegi są lekko nierówne (np. niektóre oczka brzegowe są wyższe), spokojnie wyrówna to pierwsze pranie i delikatne blokowanie. Nie ma potrzeby mocno rozciągać kocyka jak koronkowej serwetki – kocyk ma zachować miękkość i objętość.

Kocyk najlepiej wyprać zgodnie z informacją na banderoli włóczki. Przy włóczkach z domieszką wełny zwykle zaleca się pranie ręczne lub program „wełna” w 30°C, przy akrylu często możliwe jest pranie w pralce w 40°C. Detergent powinien być łagodny, bez silnych wybielaczy i enzymów.

Po praniu kocyk:

• delikatnie odciska się w ręcznik (bez wykręcania),
• rozkłada na płasko na suchym ręczniku lub macie,
• wygładza dłońmi, nadając mu równy kształt prostokąta.

Po całkowitym wyschnięciu kocyk jest gotowy do użycia – struktura ściegu ryżowego będzie wyraźniejsza, a ramka ze ściegu francuskiego ustabilizuje brzegi.

Warianty wzoru i modyfikacje

Na bazie powyższego schematu można tworzyć wiele wariantów kocyka, nie zmieniając całej konstrukcji od zera. Wystarczy zachować stałą ramkę ze ściegu francuskiego i podmienić środek na inny prosty wzór.

Sprawdzą się zwłaszcza takie ściegi:

• ścieg francuski w całości – wszystkie oczka prawe w każdym rzędzie; kocyk jest bardzo miękki i elastyczny, idealny dla zupełnie początkujących,
• ścieg pończoszniczy z ryżowymi paskami – większe pola gładkie prawą stroną do góry, co kilka centymetrów pasek ściegu ryżowego, żeby kocyk się nie zwijał,
• prostokątne „cegiełki” z prawych i lewych oczek – dają nowoczesny, geometryczny efekt.

Łatwo zmienić też rozmiar kocyka. Dla większej wersji wystarczy:

– nabrać więcej oczek (po przeliczeniu na podstawie próbki),
– wydłużyć robótkę, powtarzając schemat o kilkanaście centymetrów dłużej,
– zachować szerokość ramki (np. 8 oczek) lub delikatnie ją poszerzyć do 10–12 oczek przy bardzo szerokich kocach.

Przy zmianie rozmiaru warto dopilnować, by liczba oczek części środkowej nadal pasowała do raportu wzoru (np. parzysta liczba oczek dla ściegu ryżowego). Dzięki temu wzór będzie wyglądał równo na całej szerokości.

Gotowy kocyk można jeszcze spersonalizować: dorobić delikatne frędzle (tylko przy włóczkach, które się nie mechacą zbyt szybko), wszyć małą skórzaną metkę, połączyć dwa kolory w pasy. Podstawowa konstrukcja pozostaje ta sama – zmienia się tylko charakter kocyka i jego przeznaczenie.